İnternette gezinirken bazen bazı sitelere erişemeyiz, IP adresimiz gizli kalsın isteriz ya da coğrafi engelleri aşmamız gerekebilir. İşte tam bu noktada karşımıza proxy kavramı çıkar. Peki, proxy nedir, nasıl çalışır ve neden kullanılır? Gelin detaylıca inceleyelim.
Proxy Nedir?
“Proxy”, Türkçeye “vekil sunucu” veya “aracı sunucu” olarak çevrilebilir. İnternette bir istekte bulunduğunuzda (örneğin bir web sitesine erişmek), bu isteği sizin yerinize ileten ve verileri size geri getiren sunucuya proxy sunucu denir.
Kısacası:
Proxy, sizin ile internet arasındaki bir aracı katmandır.
Proxy Nasıl Çalışır?
Normalde bir web sitesine bağlandığınızda, tarayıcınız doğrudan o sitenin sunucusuna gider. Fakat bir proxy kullanıyorsanız:
- Tarayıcınız isteği önce proxy sunucusuna gönderir.
- Proxy sunucusu bu isteği hedef siteye iletir.
- Site veriyi proxy’ye döner.
- Proxy sunucusu bu veriyi size iletir.
Bu sistem sayesinde hedef site, isteğin gerçek kaynağını değil, proxy sunucusunun adresini görür.
Proxy Kullanım Amaçları Nelerdir?
Proxy sunucularının kullanım alanları oldukça geniştir. İşte en yaygın amaçlar:
1. IP Gizleme ve Anonimlik
Proxy, IP adresinizi maskeler. Bu da sizin kimliğinizi ve konumunuzu gizlemenizi sağlar. Özellikle gizlilik odaklı kullanıcılar için bu çok önemli bir özelliktir.
2. Coğrafi Engelleri Aşma
Bazı içerikler sadece belirli ülkelerde erişilebilir olur (örneğin Netflix, Hulu, BBC gibi platformlar). Farklı bir ülkenin proxy sunucusu üzerinden bağlanarak bu engelleri aşabilirsiniz.
3. Web Filtreleme ve Erişim Kontrolü
Okullar, şirketler veya kurumlar; belirli sitelere erişimi proxy aracılığıyla engelleyebilir veya filtreleyebilir. Aynı şekilde belirli zamanlarda sadece belirli sitelere erişim de sağlanabilir.
4. Önbellekleme (Caching)
Proxy sunucuları, daha önce alınmış içerikleri önbelleğe alarak tekrar tekrar istek yapılmasını engeller. Bu da bant genişliğinden tasarruf sağlar ve erişim hızını artırır.
5. Güvenlik Duvarı Görevi
Bazı proxy türleri, gelen ve giden trafiği inceleyerek zararlı içeriklerin iç ağa ulaşmasını engeller. Bu nedenle güvenlik sistemlerinde proxy sıkça kullanılır.
Proxy Türleri Nelerdir?
Proxy’ler farklı amaçlara ve çalışma şekillerine göre sınıflandırılabilir:
1. Forward Proxy (İletici Proxy)
Kullanıcılar için en yaygın olanıdır. İnternet erişimi öncesi araya girer, IP gizleme ve erişim kontrolü sağlar.
2. Reverse Proxy (Ters Proxy)
Kullanıcılar farkında olmadan arka planda çalışır. Genellikle web sunucularının önünde olur. Yük dengeleme, güvenlik ve hız için kullanılır.
3. Transparent Proxy (Şeffaf Proxy)
Kullanıcıdan habersiz şekilde çalışan proxy türüdür. Okullarda veya şirket ağlarında filtreleme amacıyla sıkça kullanılır.
4. Anonymous Proxy (Anonim Proxy)
IP adresinizi gizler ancak proxy kullanıldığını hedef siteye bildirir.
5. High Anonymity Proxy (Elite Proxy)
Ne IP adresinizi gösterir ne de proxy kullandığınızı belli eder. En yüksek düzeyde gizlilik sunar.
Proxy ile VPN Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki teknoloji çoğu zaman karıştırılır. İşte temel farklar:
| Özellik | Proxy | VPN |
|---|---|---|
| Şifreleme | Genellikle yoktur | Tüm veri şifrelenir |
| Kapsam | Uygulama bazlı olabilir | Tüm sistem trafiğini kapsar |
| Hız | Daha hızlı olabilir | Daha güvenlidir ancak yavaş olabilir |
| Gizlilik | Sınırlıdır | Daha güçlü koruma sağlar |
Proxy Kullanmak Yasal mı?
Proxy kullanımı, genel olarak yasaldır. Ancak:
- Bir proxy aracılığıyla yasadışı işlemler yapmak,
- Başkalarının sistemlerine izinsiz erişmek,
- Coğrafi kısıtlamalı içeriklere izinsiz ulaşmak,
hukuki yaptırımlara neden olabilir. Bu nedenle proxy kullanımında etik ve yasal sınırlar göz önünde bulundurulmalıdır.
Proxy Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Proxy hizmeti alırken aşağıdaki kriterlere dikkat etmek faydalı olur:
- Hız ve istikrar
- Gizlilik politikası
- Şifreleme desteği varsa daha güvenli
- Kullanım türüne uygunluk (bireysel, kurumsal, yazılım tabanlı vs.)
- Log tutup tutmadığı
